Diensteneconomie

Wij leven in een wegwerpmaatschappij. De meerderheid van de producten die wij kopen liggen kort na het verstrijken van de garantieperiode -of soms zelfs al eerder- op de vuilnisbelt.  Niet omdat wij het product per se beu zijn, maar vaak omdat het product niet duurzaam is. Soms is het door onze eigen onhandigheid dat onze spullen kapot gaan, maar vaak is het alsof we mee doen met de loterij: iets stopt gewoon met werken zonder dat daar een duidelijke aanleiding voor is. Als het product nog onder garantie valt is dat, helaas zeer afhankelijk van de verkoper, nog best een meevaller. Maar daarbuiten kunnen we bijna niet anders dan het weggooien, want heel vaak is het aanbod van herstellers klein en zijn ze verschrikkelijk duur. Het blijkt vaak zelfs dat de prijs van de herstelling duurder is dan de waarde van het hersteld product! Men kan dus helaas niet anders dan vaststellen dat producten niet gemaakt zijn met het oog op duurzaamheid en dat bedrijven al helemaal geen interesse hebben om uw product te repareren.

Ik dacht lang dat het een voldongen feit was: bedrijven hebben er geen baat bij om producten te maken want mensen zijn niet minder geneigd om opnieuw een product te kopen van een bepaald merk als het vorige de geest gaf na 2 jaar. Bijgevolg is maar voor weinige ondernemingen interessant om een duurzaam product op de markt te brengen. Daarbovenop is het ook niet interessant voor een regering: er zou minder verkocht worden dus daalt ons BBP en er zouden ook minder jobs zijn.
Dat is allemaal zeer spijtig want deze overdaad aan afval is niet goed, noch voor het milieu, noch voor de maatschappij. “Is hier dan niets aan te doen?” vraag ik mij al lang af. “Kunnen we geen wereld creëren waarin bedrijven uit vrije wil duurzame producten maken? En waar kapotte producten hersteld worden in plaats van in de vuilbak te eindigen?”
Na een beetje luisteren en heel heel veel nadenken ben ik tot besluit gekomen dat dat echt wel mogelijk is. Er bestaat een oplossing als wij overschakelen van een goederen- naar een diensteneconomie.

?
Het idee is dat bedrijven, in plaats van het goed aan te bieden, de dienst aanbieden. Bijvoorbeeld: in plaats van dat u een wasmachine koopt, koopt u de dienst wasmachine. U betaalt een maandelijks bedrag en in ruil staat er altijd een wasmachine bij u dat direct vervangen of hersteld wordt indien het kapot gaat. Op die manier heeft het bedrijf een reden om wasmachines op de markt te brengen die zo lang mogelijk meegaan, die makkelijk herstelbaar zijn en waarvan de onderdelen, eens helemaal uitgesleten, gemakkelijk hergebruikt kunnen worden. Plots zouden duurzame producten bedrijfs-economisch echt interessant worden. Want minder herstellingen moeten uitvoeren is goedkoper en hoe minder je bij een klant op bezoek moet, des te tevredener hij is.
Normaal zou een langere levensduur er voor zorgen dat er een grote tweedehands markt ontstaat. Dat op zich niet zo slecht is voor consumenten, maar dat is dan wel nefast voor de overheid/maatschappij. Naast het feit dat er geen belastingen zijn op tweedehands goederen verschijnen die verhandelingen ook niet in ons bbp. Sterker nog: een langere levensduurte van goederen zal ons bbp eerder verlagen dan verhogen in ons huidige systeem. Maar in een diensteneconomie zou een langere duurzaamheid betekenen dat een goed elke maand opnieuw “verhuurd” wordt, dus telkens opnieuw belast. En het verschijnt ook telkens in ons bbp. (Hetgeen ook direct postief is voor onze schuldgraad (waarvan de formule (absolute schuld)/BBP is)).
De voordelen zijn dus legio: voor de consument zijn er minder onverwachte kosten en is het evidenter om over te schakelen naar een ander product na een maand. Voor de producent is het voordeliger omdat duurzamere producten maken waarschijnlijk minder kost dan het verschil tussen directe verkoop en de verkoop als dienst. En voor de regering, zoals reeds gezegd, meer belastinginkomsten, hoger BBP.

!
De grote vraag is natuurlijk: hoe verzorg je zo’n transitie van een consumerende goederen-economie naar een duurzame diensteneconomie? Op dat vlak ben ik eerder liberaal. Het is niet aan de overheid om, bijvoorbeeld, een verbod op de verkoop van goederen op te leggen zodat bedrijven enkel diensten kunnen verkopen. Dit zou nefast zijn voor onze economie en veel bedrijven zouden kopje onder gaan. Ook is volgens mij niet iedereen bereid om over te schakelen naar zo’n diensteneconomie en de vrijheid moet bestaan om dat niet te doen.
De vraag die we volgens mij moeten stellen is dus eerder: waarom schakelen bedrijven niet vanzelf over naar diensteneconomie, want dat is toch ook voor hen interessant? Hier wringt het schoentje: het is op dit moment niet interessant voor hen. Het probleem is dat een bedrijf niet deels kan overschakelen: je kan niet een duurzame versie maken voor de dienst en een crappy verkoopversie. Dus als je het doet moet je er volledig voor gaan. Het is niet makkelijk om een bedijf zover te krijgen. Daarnaast is er ook het probleem dat een diensteneconomie betekent dat je als bedrijf meer mensen hier in dienst moet nemen omdat er meer gerepareerd wordt, hetgeen lastig is in ons land, want arbeid in België is duurder dan met goud gelaagde en in olie gedrenkte diamant. Dat is niet verwonderlijk, want de Belgische overheid belast arbeid alsof het een hoofdzonde is, terwijl vervuiling, grondstoffen, (inkomsten uit) kapitaal,… allemaal nauwelijks belast worden. Een overheid moet dit omkeren: minder lasten op arbeid, en meer lasten op het gebruik van goederen, op vervuilen, op afval, desnoods zelfs op het importeren van goederen op basis van hun levensduur. Ze moeten bedrijven verplichten om zelf zorg te dragen voor hun afval: als uw product kapot is moeten zij het opnieuw verwerken. Dit alles opdat bedrijven die duurzame producten op de markt brengen een voordeel krijgen. Maar zij zullen, door de nadelen van het op de markt brengen van duurzame producten (i.e. mensen den er zo lang mee dat ze minder snel een nieuw product kopen), overschakelen naar een dienstenmodel.
Daarnaast moet een overheid sensibiliserend werken zowel naar bedrijven toe, als naar consumenten. Want het is zo dat “eigenaar zijn” een grote psychologische waarde heeft. Die waarde moeten wij afbouwen. Zowel bedrijven als consumenten moeten bewust worden dat diensten interessanter zijn dan goederen voor zichzelf, maar ook voor de maatschappij in zijn geheel.

.
Ben ik 100% zeker dat dit werkt? Nee, natuurlijk niet. Maar ik heb wel nagedacht over het concept, ik heb er allerlei kritische vragen bij gesteld en ik kwam steeds opnieuw tot de conclusie dat het beter is dan ons huidig economisch model. Maar ik ben maar één iemand, terwijl u, de lezer, met velen bent. En ik hoop van harte dat er door nadenken en een brede discussie dit idee verworpen wordt, of een nieuw streefdoel wordt.

Notulen


-Ik beschik niet over cijfers, dus ik moet bepaalde veronderstellingen maken:
Ik ga er van uit dat de kost voor de consument niet stijgt, of zelfs daalt. Met andere woorden: de maandelijkse kost voor een dienst is gelijk aan de prijs van het goed gedeeld door de gemiddelde levensduur in maanden.

-Het is natuurlijk niet evident om belastingen met betrekking tot import te verhogen door instanties als de wereldhandelsorganisatie. Dit probleem negeer ik compleet in de tekst.

-Hebben mensen nog wel reden om zorg te dragen voor hun product? Het is natuurlijk aan bedrijven om hier een antwoord op te formuleren. Maar het lijkt mij logisch dat elk product soort van verzekerd is en een premieverhoging volgt als ze het kapot doen. (Als je iets kwijt doet moet je waarschijnlijk volle pot betalen)

-Moeten alle goederen diensten worden? Neen. Zaken die uit zichzelf duurzaam zijn en waar ook een goede markt voor herstellingen is, zoals bijvoorbeeld huizen, zijn niet interessant om in dit model te plaatsen.

-Als het van mij afhangt moet de wettelijke duur van contracten beperkt worden (bijvoorbeeld tot 6 maand). Om zo concurrentie sterk te houden en genoeg prikkels te geven voor innovatie.

2 thoughts on “Diensteneconomie

  1. Mag ik vragen wat het onderscheid met huur/aanneming is? Eigenlijk stel je dus gewoon voor om het fenomeen ‘kopen’ af te schaffen, als ik het goed begrepen heb?

    • Wat bedoel je met aanneming? En nee, ik ben geen voorstander van het afschaffen van kopen. Enerzijds omdat ik denk dat z’n drastische beslissing een slechte impact zal hebben op de economie, anderzijds omdat er altijd zaken zijn (vooral zaken die vanuit hun eigen duurzaam zijn) die nog steeds beter gekocht worden (zoals huizen).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s